Yuxu / İnteraktiv

Bir gecənin xəritəsi: yuxunun mərhələləri

Yuxu tək bir bütöv parça deyil. Gecə boyu bir neçə dəfə təkrarlanan dövrlərdən ibarətdir. Aşağıdakı qrafikin üzərində gəz və hər anın nə olduğuna bax.

23:00 ilə 07:00 arası nümunə gecə. Real bir adama aid deyil; böyük adamın adi gecəsinə bənzəsin deyə çəkilib.

Qrafikin üzərində gəz və ya ona toxun. Klaviatura ilə Tab düyməsi hissələr arasında keçir, sol və sağ oxlar isə əvvəlki və ya növbəti hissəyə aparır.

Mərhələlər

Yuxu tədqiqatlarında mərhələlər beyin dalğalarına və göz hərəkətlərinə görə ayırd edilir. Qeyri REM yuxusunun üç mərhələsi var: N1, N2, N3. Bunlara REM yuxusu əlavə olunur.¹

Oyaq: İki dövr arasında qısa müddətə oyana bilərsən.¹
N1: Oyaqlıqdan yuxuya keçid. Adətən bir neçə dəqiqə çəkir.²
N2: Artıq yatırsan; yuxu yüngüldür. Gecənin ən böyük hissəsi bu mərhələdə keçir.²
N3: Dərin yuxu, başqa sözlə yavaş dalğalı yuxu. Gecənin birinci yarısında daha uzun çəkir.^1,2
REM: Gözlər sürətlə hərəkət edir, beyin isə oyaq olanda olduğu qədər fəaldır. Yuxuların çoxu bu mərhələdə görülür; əzələlər boşalır, qollar və ayaqlar bir müddət hərəkətsiz qalır. Səhərə yaxın REM dövrləri uzanır.^1,2

Dövrlər

Dövr qeyri REM yuxusu ilə başlayır və REM ilə bitir. Dövr hər 80 ilə 100 dəqiqədən bir yenidən başlayır; bir gecədə adətən 4 ilə 6 dövr olur.¹ İlk REM yuxuya gedəndən təxminən 90 dəqiqə sonra gəlir.² Buna görə gecənin əvvəlində dərin yuxu, sonunda isə REM yuxusu üstünlük təşkil edir.

Bu nümunə gecədə hər mərhələdə keçən vaxt
Mərhələ	Dəqiqə	Pay

Bu nisbətlər yaşla dəyişir. Böyüklərdə yaş artdıqca dərin yuxunun və REM-in payı azalır, N1 və N2-nin payı isə artır.⁴

Mütəxəssislər üçünAASM terminologiyası, qiymətləndirmə

2007-ci ildə AASM-in vizual qiymətləndirmə üzrə işçi qrupu Rechtschaffen və Kales (1968) mərhələlərini yenidən təşkil etdi: N1, N2, N3 və R. Yavaş dalğalı yuxunu iki mərhələyə bölməyə əsas verən sübut olmadığı üçün köhnə 3-cü və 4-cü mərhələlər N3 altında birləşdirildi. Qiymətləndirmə 30 saniyəlik epoxalarla davam edir; alfa ritminin zəifləməsi yuxunun başlanğıcının ən etibarlı elektrofizioloji göstəricisi kimi qəbul edildi. K kompleksləri və yavaş dalğalar ən çox frontal, iylər isə mərkəzi nahiyədə aydın göründüyü üçün üç EEG aparması, iki EOG və bir çənə EMG kanalı tövsiyə olundu.³

Ohayon və həmkarlarının 2004-cü il meta analizində (65 tədqiqat, 3.577 nəfər) böyüklərdə yaş artdıqca ümumi yuxu müddəti, yuxu effektivliyi, yavaş dalğalı yuxunun faizi, REM faizi və REM latentliyi azaldı; yuxuya getmə müddəti, N1 və N2 faizi və yuxu başlayandan sonrakı oyaqlıq isə artdı.⁴

Mənbələr

National Heart, Lung, and Blood Institute. How Sleep Works: Sleep Phases and Stages. nhlbi.nih.gov/health/sleep/stages-of-sleep · Qurum səhifəsi, son yenilənmə 24.03.2022. Baxılıb: 18.10.2026.
National Institute of Neurological Disorders and Stroke. Brain Basics: Understanding Sleep. ninds.nih.gov · Qurum səhifəsi, son yoxlama 25.02.2025. Baxılıb: 18.10.2026.
Silber MH, Ancoli-Israel S, Bonnet MH et al. The visual scoring of sleep in adults. Journal of Clinical Sleep Medicine. 2007;3(2):121-131. doi:10.5664/jcsm.26814 · AASM işçi qrupunun hesabatı.
Ohayon MM, Carskadon MA, Guilleminault C, Vitiello MV. Meta-analysis of quantitative sleep parameters from childhood to old age in healthy individuals: developing normative sleep values across the human lifespan. Sleep. 2004;27(7):1255-1273. doi:10.1093/sleep/27.7.1255 · Meta analiz.