Elm / Xülasə / Rəqəmsal CBT-I

Terapevtsiz işləyən rəqəmsal yuxusuzluq proqramları kömək edirmi?

Meta analiz · randomizə edilmiş nəzarətli tədqiqatlar ■■■□ sübut ortadır: 29 randomizə edilmiş tədqiqat, amma çoxu açıq etiketli idi, nəticələri iştirakçılar özləri bildirib və tədqiqatlar arasında fərq çox böyükdür

Kimlər

2024-cü ilin martına qədər dərc olunmuş 29 randomizə edilmiş nəzarətli tədqiqatda cəmi 9.475 yetkin (onlardan 4.847 nəfər avtomatik proqrama ayrılıb, bu qrupun 73,3%-i qadındır); orta yaş 45,7. Tədqiqatların 12-si Avropada, 7-si ABŞ-da, 6-sı Okeaniyada, 4-ü Asiyada aparılıb. Yuxu apnoesi olanlar, növbəli işləyənlər və şizofreniya və ya bipolyar pozuntu diaqnozu olanlar daxil edilmə meyarlarına uyğun gəlmirdi.

Nə etdilər

Ən azı bir koqnitiv və bir davranış komponenti olan, ən azı dörd həftə davam edən, terapevt rəhbərliyi olmayan rəqəmsal proqramlar götürüldü. Müqayisə qrupları gözləmə siyahısı, plasebo, yuxu haqqında maarifləndirmə, adi qayğı və terapevt dəstəkli CBT-I idi. Əsas göstərici iştirakçıların özlərinin doldurduğu yuxusuzluğun ağırlığı şkalası idi (əsasən Yuxusuzluğun Ağırlıq İndeksi). Sistematik xəta riski Cochrane RoB 2 aləti ilə qiymətləndirildi; protokol əvvəlcədən qeydiyyata alındı.

Nə tapdılar

Proqramın sonunda yuxusuzluğun ağırlığında standartlaşdırılmış orta fərq -0,71 idi (95% EA -0,88 ilə -0,54; 32 müqayisə), amma tədqiqatlar arasında fərq çox yüksək idi (I² 91%). Gözləmə siyahısı ilə müqayisədə fərq -0,88 idi. Terapevt dəstəkli CBT-I avtomatik proqramlardan 0,61 (0,37 ilə 0,85; 3 müqayisə) qədər yaxşı nəticə verdi. Yuxu gündəliyində ümumi yuxu müddətinə təsir kiçik idi (0,19). 19 tədqiqat üzrə birləşdirilmiş başa çatdırma göstəricisi 55,9% (50,2% ilə 61,6%) idi; ayrı ayrı tədqiqatlarda 16,7% ilə 85,7% arasında dəyişirdi. Başa çatdırma göstəricisi təsirin böyüklüyünü əhəmiyyətli dərəcədə izah etmədi.

Məhdudiyyətlər

Müəlliflərin özlərinin qeyd etdikləri: nəticələrin çoxunda tədqiqatlar arasında fərq yüksəkdir və yalnız qismən müqayisənin növü ilə izah olunur; 29 tədqiqatdan 3-ündə sistematik xəta riski aşağı, 19-unda müəyyən narahatlıq doğuran, 7-sində yüksək idi; çoxu açıq etiketli idi və nəticələr iştirakçıların özlərinin bildirdiklərinə əsaslanırdı; proqrama riayət və həyat keyfiyyəti yalnız iki tədqiqatda göstərildiyi üçün təhlil edilə bilmədi; daim yenilənən proqram təminatındakı dəyişiklikləri nəzərə almaq mümkün olmadı. Bundan başqa: Avstraliyada 1.149 nəfərlə aparılmış eyni tədqiqatdan üç məqalə tədqiqat cədvəlində ayrı sətirlərdə verilib. Maliyyə: Koreyanın Qida və Dərman Təhlükəsizliyi Nazirliyi və Dongguk Universiteti. Maraqlar toqquşması bildirilməyib.

İstinad

Hwang JW, Lee GE, Woo JH, və həmkarları. Systematic review and meta-analysis on fully automated digital cognitive behavioral therapy for insomnia. npj Digital Medicine. 2025;8(1):157. doi:10.1038/s41746-025-01514-4 · Açıq giriş (CC BY-NC-ND 4.0).

Hazırlayan

Nefesly redaksiya qrupu, məqalənin tam mətni əsasında. 11 oktyabr 2026.

Rəqəmlərin yoxlanması

Xülasədəki bütün rəqəmlər məqalənin tam mətni və 1-ci cədvəli ilə bir bir tutuşduruldu; düzəliş lazım olmadı. 15 oktyabr 2026.

Müəllif hüququ

Bu xülasə məqalənin annotasiyasından tərcümə edilməyib; tam mətn oxunaraq yazılıb.