Elm / Xülasə / Yuxusuzluq terapiyası

Yuxusuzluq terapiyası internetdə və ya telefonda üz üzə olduğu qədər işləyirmi?

Şəbəkə meta analizi · 52 tədqiqat ■■■□ sübut ortadır: randomizə edilmiş tədqiqatlara əsaslanır, amma tədqiqatlar arasında uyğunsuzluq yüksəkdir və telefon qolu bir tədqiqatdan ibarətdir

Kimlər

Yuxusuzluq pozuntusu diaqnozu qoyulmuş yetkinlərlə aparılmış 52 randomizə edilmiş tədqiqat, cəmi 12.544 nəfər. Orta yaş 43,4 idi, 70,6%-i qadın idi. Əsas nəticə olan yuxusuzluğun ağırlığı 44 tədqiqatda, 4.662 nəfərdə təhlil edildi. Axtarış 1987-ci ildən 2021-ci ilin noyabrına qədər dərc olunmuş ingilis və alman dillərində tədqiqatları əhatə edirdi.

Nə etdilər

Eyni terapiyanı fərqli yollarla təqdim edən səkkiz forma ayrıldı: fərdi üz üzə, qrup, video və ya yazışma ilə uzaqdan görüş, dəstəkli və dəstəksiz kitabça, dəstəkli və dəstəksiz internet proqramı, telefon tətbiqi. Şəbəkə meta analizi bir biri ilə heç vaxt birbaşa müqayisə edilməmiş formaları ortaq müqayisə qrupları vasitəsilə tutuşdurmağa imkan verir. Əsas göstərici iştirakçının özünün bildirdiyi nəticə idi, əsasən Yuxusuzluğun Ağırlıq İndeksi ilə ölçülürdü; müqayisə nöqtəsi gözləmə siyahısı idi.

Nə tapdılar

Gözləmə siyahısı ilə müqayisədə standartlaşdırılmış orta fərq uzaqdan görüşdə -1,35, fərdi üz üzə formada -1,30, dəstəkli kitabçada -1,05, telefon tətbiqində -1,04, qrupda -1,01 və dəstəksiz internet proqramında -1,01 idi (böyük təsir); dəstəkli internet proqramında -0,73, dəstəksiz kitabçada -0,67 idi (orta təsir). Heç bir forma digərindən əhəmiyyətli dərəcədə yaxşı olmadı. Aktiqrafiya və yuxu laboratoriyası ilə alınan obyektiv ölçmələrdə yuxunun səmərəliliyi və gecə oyanmaları dəyişmədi; obyektiv ümumi yuxu müddəti formaların çoxunda azaldı, müəlliflər bunu yuxunun məhdudlaşdırılması komponenti ilə əlaqələndirir. Proqramı başa çatdırma göstəricisində qrup və hər iki internet forması gözləmə siyahısından geri qaldı; müəlliflər bu məlumatların qeyri bərabər bildirildiyini qeyd edir.

Məhdudiyyətlər

Müəlliflərin özlərinin qeyd etdikləri: telefon tətbiqi bir tədqiqatla (yalnız yuxu gigiyenası üzrə maarifləndirmə ilə müqayisə edilib), dəstəkli kitabça və uzaqdan görüş isə dörd tədqiqatla təmsil olunur; tədqiqatlar arasında uyğunluq aşağıdır (I² 77,7%) və şəbəkədə uyğunsuzluq var; çatışmayan nəticə məlumatlarına görə sistematik xəta riski xeyli yüksəkdir; bəzi məqalələrdə dəstəyin səviyyəsi yaxşı təsvir edilmədiyi üçün səhv təsnifat ola bilər. Müəlliflərin 2025-ci il düzəlişi: iki tədqiqatda Sleep Condition Indicator balları tərsinə çevrilmədən daxil edilmişdi; düzəlişdən sonra telefon qolu əhəmiyyətli oldu və I² 95,5%-dən 77,7%-ə endi. Bu xülasə düzəldilmiş versiyaya əsaslanır. Tədqiqatın ayrıca maliyyəsi olmayıb; iki müəllif rəqəmsal yuxusuzluq proqramları üzrə xaricdən maliyyələşən layihələrə rəhbərlik etdiyini bildirir.

İstinad

Simon L, Steinmetz L, Feige B, Benz F, Spiegelhalder K, Baumeister H. Comparative efficacy of onsite, digital, and other settings for cognitive behavioral therapy for insomnia: a systematic review and network meta-analysis. Scientific Reports. 2023;13(1):1929. doi:10.1038/s41598-023-28853-0 · Müəlliflərin 2025-ci il düzəlişi: doi:10.1038/s41598-025-99375-0 · Açıq giriş (CC BY 4.0).

Hazırlayan

Nefesly redaksiya qrupu, məqalənin tam mətni əsasında. 11 oktyabr 2026.

Rəqəmlərin yoxlanması

Xülasədəki bütün rəqəmlər məqalənin düzəldilmiş tam mətni və müəlliflərin 2025-ci il düzəlişi ilə bir bir tutuşduruldu; düzəliş lazım olmadı. 15 oktyabr 2026.

Müəllif hüququ

Bu xülasə məqalənin annotasiyasından tərcümə edilməyib; tam mətn oxunaraq yazılıb.