Məzmuna keç
Nəfəs aldıqca ümid edirəm Bülleten (türkcə)

Yuxu / Müalicə

CPAP ilə ilk həftələr

Müəllif: NefeslyDərc olunub: 18.10.2026

CPAP nə edir?

Yuxu apnoesində boğazdakı yumşaq toxumalar yuxu zamanı boşalır və tənəffüs yolunu daraldır. Nəfəs bir müddət dayanır və ya zəifləyir. CPAP (fasiləsiz müsbət hava yolu təzyiqi) cihazı sənə maska vasitəsilə yüngül təzyiqli hava verir.1

Bunu yarısı sönmüş şişmə çadır kimi təsəvvür edə bilərsən. İçinə bir az hava üfürsən, çadır ayağa qalxır. CPAP tənəffüs yolunun içində eyni dəstəyi yaradır. Tənəffüs yolu açıq qalanda nəfəs kəsilmədən davam edir.1

Mütəxəssislərin təlimatı bu müalicəni gündüz həddindən artıq yuxululuğu olan yuxu apnoesi xəstələrinə güclü şəkildə tövsiyə edir.3

Maska növləri

  • Burun maskası: Yalnız burnu örtür. Çox adam üçün ilk sınanan seçimdir.
  • Burun yastıqcıqları: Burun dəliklərinin girişinə oturan iki kiçik yastıqcıq. Üzdə az yer tutur. Eynək taxanlara və ya özünü qapalı hiss edənlərə uyğun gələ bilər.
  • Bütün üzü örtən maska: Burnu və ağzı birlikdə örtür. Burnu tez tez tutulan və ya ağzı açıq yatan adamlar üçün nəzərdən keçirilə bilər.

Tədqiqatlar burnu və ağzı birlikdə örtən maskaların orta hesabla daha yüksək təzyiq tələb etdiyini və istifadənin daha aşağı qaldığını göstərir.5 Buna baxmayaraq, uyğun maska adamdan adama dəyişir. Rahat deyilsənsə, başqa növ və ya ölçü sınamaq istəyə bilərsən.

İlk həftədə tez tez rast gəlinən problemlər

CPAP ilə bağlı şikayətlərin çoxu yüngüldür və həll oluna bilər.2 Tez tez rast gəlinənlər və verə biləcəyin suallar:

  • Ağız və ya burun quruluğu: Cihazımda isidilən nəmləndirici varmı və onun ayarını necə dəyişim?2
  • Hava sızması: Maskanın ölçüsü düzgündürmü? Kəmərlər nə qədər sıx olmalıdır? Hava ağzımdan çıxırsa, başqa maska lazımdırmı?2
  • Maska izləri və ya burun körpüsündə yara: Maska çox sıxdırmı? Başqa növ maska mənə daha uyğun olarmı?2
  • Qapalılıq hissi: Daha az yer tutan maska sınaya bilərəmmi? Öyrəşmək üçün maskanı gündüz televizor qarşısında taxmaq kömək edərmi?2
  • Qarın köpməsi, qaz (aerofagiya): Hava mədəyə keçə bilər. Təzyiqə yenidən baxmaq lazımdırmı?2

Mütəxəssislərin təlimatı müalicənin əvvəlində maarifləndirməni və problemləri erkən həll etməyi tövsiyə edir.3 Başqa sözlə, problem olanda zəng etmək müalicənin bir hissəsidir.

Nə qədər istifadə etmək lazımdır?

Tez tez eşidəcəyin bir ölçü var: gecələrin ən azı 70%-ində gecədə ən azı 4 saat. Bu ölçü 1993-cü ildə dərc olunmuş bir tədqiqatda "müntəzəm istifadə"nin tərifi kimi işlədilib.6 Sonralar çox tədqiqatda və praktikada alt hədd kimi yerləşib.

Amma 4 saat hədəf deyil, alt həddir. 2007-ci ildə bir tədqiqat hər gecə daha uzun istifadə edənlərin daha böyük hissəsinin normal vəziyyətə qayıtdığını tapdı.4 Qısaca, yatdığın bütün müddət ərzində istifadə etmək ən yaxşısıdır.

Mütəxəssislər üçün

Riayətin tərifi: Kribbs və həmkarları 1993 obyektiv istifadə qeydində müntəzəm istifadəni gecələrin 70%-ində ≥4 saat kimi təyin edib; pasiyentlərin yarısından azı bu meyara cavab verib.6 Doza cavab əlaqəsi: Weaver və həmkarları 2007 tədqiqatında normallaşma ehtimalı istifadə saatları ilə artıb; ESS üçün təxminən 4 saat, MSLT üçün 6 saat və FOSQ üçün 7,5 saat hədləri tapılıb.4 Patil və həmkarları 2019 AASM PAP təlimatı: həddindən artıq yuxululuğu olan OSA-da PAP (güclü); yuxu ilə əlaqəli həyat keyfiyyəti pozulubsa (zəif) və ya müşayiət edən hipertenziya olduqda (zəif) PAP; əhəmiyyətli yanaşı xəstəlikləri olmayanlarda evdə APAP ilə başlamaq və ya laboratoriyada titrasiya (güclü); davam edən müalicə üçün CPAP və ya APAP (güclü), rutin BPAP əvəzinə CPAP və ya APAP (güclü); başlanğıcda maarifləndirmə (güclü), davranış və problem həlli müdaxilələri (zəif), telemonitorinqlə dəstəklənən izləmə (zəif).3

Təmizləmə və qulluq

Hər cihazın və maskanın öz təlimatı var; əvvəlcə ona əməl et. CPAP hissələrinin çoxu istifadəçi təlimatında yazıldığı kimi yumşaq sabun və su ilə təmizlənə bilər.7 Ozon və ya ultrabənövşəyi şüa ilə təmizlədiyini iddia edən cihazlarla ehtiyatlı ol. ABŞ Qida və Dərman Administrasiyası (FDA) bu məhsulların heç birinə icazə vermədiyini bildirir.7 Maskanın və borunun nə qədər tez dəyişdirilməli olduğunu cihazı verən firmadan soruş.

Türkiyədə cihazlar və SGK

Türkiyə Sosial Təminat Qurumunun (SGK) Səhiyyə Tətbiqi Kommunikesində (SUT) bu cihazlar "qeyri invaziv mexaniki ventilyasiya cihazları" arasında sadalanır. 3.3.6-cı maddəyə görə CPAP quruma qaytarılmaq şərti ilə və imzalı öhdəlik müqabilində verilir.8 Qurumun anbarında cihaz yoxdursa, xəstənin aldığı cihazın dəyəri müəyyən qaydalar çərçivəsində, əvvəlcədən təsdiqlə ödənilir. Təsdiqsiz alınmış cihazın dəyəri ödənilmir.8

3.3.6.A-1 maddəsinə görə, qısaca:8

  • Cihaz üçün tibbi komissiya hesabatı tələb olunur. Hesabatı yuxu mərkəzi olan xəstəxana verir.
  • Hesabatda ağciyər xəstəlikləri, psixiatriya və ya nevrologiya mütəxəssislərindən olan üç həkim yer alır.
  • Bütün gecəlik diaqnostik test və təzyiqin təyin olunduğu titrasiya testi tələb olunur. Bu iki testin hesabatları tibbi komissiya hesabatına əlavə olunur.
  • Hesabatda müalicə təzyiqi, cihazın növü və maska kimi aksesuarlar göstərilir. İsidilən nəmləndirici cihazla birlikdə verilir.
  • Cihaz ildə 1.200 saatdan az istifadə olunarsa, xəstə yenidən qiymətləndirilir. Müalicənin davam edib etməyəcəyi yeni komissiya hesabatı ilə həll olunur.

Bu maddədə cihazın və ya maskanın hansı müddətdən bir yeniləndiyini tapa bilmədik. Yeniləmə və qüvvədə olan qaydalar barədə həkimindən və vilayət SGK idarəsindən soruş. Kommunike tez tez dəyişir.

Mütəxəssislər üçün

SUT 3.3.6.A-1 (Rəsmi Qəzet 21/4/2024, № 32524 ilə edilmiş dəyişikliklə): göstərişlər OSAS, mərkəzi yuxu apnoesi sindromu, Cheyne Stokes tənəffüsü, yuxu ilə əlaqəli hipoventilyasiya/hipoksemiya sindromları və kompleks yuxu apnoesidir. Diaqnostik və titrasiya testlərinin eyni müəssisədə aparılması vacib deyil; komissiya hesabatını titrasiyanın aparıldığı müəssisə verir. PSG ən azı 16 kanallı olmalıdır, hesabatda yuxu mərhələləri, orta və ən aşağı SpO2, ODI, AHİ və ya RDI, hadisələrin müddətləri və onların vəziyyətə və mərhələyə görə paylanması olmalıdır. İldə 1.200 saat orta hesabla gecədə təxminən 3,3 saata uyğundur; bu, klinik riayət tərifindəki 4 saatdan aşağıdır. NIMV altında SpO2 88%-dən yuxarı qaldırıla bilmirsə, əlavə oksigen cihazının dəyəri ödənilir.8

Başqa müalicə seçimləri

CPAP yeganə yol deyil. Ağızdaxili aparat (diş həkiminin hazırladığı, alt çənəni irəli çəkən lövhə) CPAP istifadə edə bilməyən və ya başqa seçimə üstünlük verən xəstələrə tövsiyə olunur.9 Yalnız arxası üstə uzananda artan apnoedə pozisiya müalicəsi kömək edə bilər; amma onun təsiri CPAP-dan azdır.10 Artıq çəkisi olanlara çəki azaltma proqramı tövsiyə olunur.11 CPAP istifadə edə bilməyən bəzi xəstələr üçün cərrahi qiymətləndirmə də bir seçimdir.12 Hansının sənə uyğun olduğunu həkiminlə danış.

Mənbələr

  1. NHS. Sleep apnoea: treatment. nhs.uk · Xəstələr üçün məlumat səhifəsi, sonuncu dəfə 11.05.2026 tarixində yoxlanıb. Baxış tarixi: 18.10.2026.
  2. Ghadiri M, Grunstein RR. Clinical side effects of continuous positive airway pressure in patients with obstructive sleep apnoea. Respirology. 2020;25(6):593-602. doi:10.1111/resp.13808 · İcmal.
  3. Patil SP, Ayappa IA, Caples SM və həmkarları. Treatment of adult obstructive sleep apnea with positive airway pressure: an American Academy of Sleep Medicine clinical practice guideline. Journal of Clinical Sleep Medicine. 2019;15(2):335-343. doi:10.5664/jcsm.7640 · Klinik təlimat.
  4. Weaver TE, Maislin G, Dinges DF və həmkarları. Relationship between hours of CPAP use and achieving normal levels of sleepiness and daily functioning. Sleep. 2007;30(6):711-719. doi:10.1093/sleep/30.6.711 · Çoxmərkəzli tədqiqat.
  5. Andrade RGS, Viana FM, Nascimento JA və həmkarları. Nasal vs oronasal CPAP for OSA treatment: a meta-analysis. Chest. 2018;153(3):665-674. doi:10.1016/j.chest.2017.10.044 · Meta analiz.
  6. Kribbs NB, Pack AI, Kline LR və həmkarları. Objective measurement of patterns of nasal CPAP use by patients with obstructive sleep apnea. American Review of Respiratory Disease. 1993;147(4):887-895. doi:10.1164/ajrccm/147.4.887 · Müşahidə tədqiqatı.
  7. U.S. Food and Drug Administration. Do you need a device that claims to clean a CPAP machine? fda.gov · İstehlakçılar üçün yenilik, 26.08.2024. Baxış tarixi: 18.10.2026.
  8. Sosial Təminat Qurumu (SGK). Səhiyyə Tətbiqi Kommunikesi, 3.3.6 və 3.3.6.A-1 maddələri (türk dilində). mevzuat.gov.tr · Qüvvədə olan mətn. Baxış tarixi: 18.10.2026.
  9. Ramar K, Dort LC, Katz SG və həmkarları. Clinical practice guideline for the treatment of obstructive sleep apnea and snoring with oral appliance therapy: an update for 2015. Journal of Clinical Sleep Medicine. 2015;11(7):773-827. doi:10.5664/jcsm.4858 · Klinik təlimat.
  10. Srijithesh PR, Aghoram R, Goel A və həmkarları. Positional therapy for obstructive sleep apnoea. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2019;(5):CD010990. doi:10.1002/14651858.CD010990.pub2 · Sistematik icmal.
  11. Hudgel DW, Patel SR, Ahasic AM və həmkarları. The role of weight management in the treatment of adult obstructive sleep apnea: an official American Thoracic Society clinical practice guideline. American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine. 2018;198(6):e70-e87. doi:10.1164/rccm.201807-1326ST · Klinik təlimat.
  12. Kent D, Stanley J, Aurora RN və həmkarları. Referral of adults with obstructive sleep apnea for surgical consultation: an American Academy of Sleep Medicine clinical practice guideline. Journal of Clinical Sleep Medicine. 2021;17(12):2499-2505. doi:10.5664/jcsm.9592 · Klinik təlimat.

Düzəliş qeydləri: 18.10.2026 ilk dəfə dərc olundu. 24.10.2026 ingiliscə versiya dərc olundu.

Bəyan: Bu yazının sponsoru yoxdur.

İstinad et: Nefesly. CPAP ilə ilk həftələr. nefesly.com/az/beledci/cpap/, 2026.