Uyku / Tedavi

CPAP ile ilk haftalar

CPAP ne yapar?

Uyku apnesinde, uyurken boğazdaki yumuşak dokular gevşer ve hava yolunu daraltır. Nefes bir süre durur ya da azalır. CPAP (sürekli pozitif hava yolu basıncı) cihazı bir maskeyle sana hafif basınçlı hava verir.¹

Bunu yarı sönük bir şişme çadır gibi düşünebilirsin. İçine hafifçe hava üflersen çadır dik durur. CPAP da hava yolunun içinde böyle bir destek oluşturur. Hava yolu açık kalınca nefes kesilmeden sürer.¹

Uzman kılavuzu, gündüz aşırı uykululuğu olan uyku apnesi hastalarına bu tedaviyi güçlü biçimde öneriyor.³

Maske türleri

• Burun maskesi: Yalnız burnu örter. Pek çok kişi için ilk denenen seçenektir.
• Burun yastıkçığı: Burun deliklerinin girişine oturan iki küçük yastıkçıktır. Yüzde az yer kaplar. Gözlük takanlara ya da kapalı alan hissinden rahatsız olanlara uygun gelebilir.
• Tam yüz maskesi: Burnu ve ağzı birlikte örter. Burnu sık tıkananlar ya da ağzı açık uyuyanlar için düşünülebilir.

Araştırmalar, burun ve ağzı birlikte örten maskelerde ortalama olarak daha yüksek basınç gerektiğini ve kullanımın daha düşük kaldığını gösteriyor.⁵ Yine de doğru maske kişiden kişiye değişir. Rahat değilsen başka bir türü ya da bedeni denemek isteyebilirsin.

İlk hafta sık sorunlar

CPAP ile ilgili yakınmaların çoğu hafiftir ve çözülebilir.² Sık görülenler ve sorabileceğin sorular:

• Ağız ya da burun kuruluğu: Cihazında ısıtıcılı nemlendirici var mı, ayarı nasıl değiştirilir?²
• Hava kaçağı: Maske bedeni doğru mu? Kayışları ne kadar sıkmalıyım? Ağzımdan kaçıyorsa başka maske gerekir mi?²
• Maske izi ya da burun sırtında yara: Maske fazla mı sıkılı? Başka bir maske türü daha uygun olur mu?²
• Kapalı alan hissi: Daha az yer kaplayan bir maske denenebilir mi? Gündüz, televizyon karşısında maskeyi takıp alışmak işe yarar mı?²
• Mide şişkinliği, gaz (aerofaji): Hava mideye kaçıyor olabilir. Basıncın gözden geçirilmesi gerekir mi?²

Uzman kılavuzu, tedavinin başında eğitim verilmesini ve sorunların erken çözülmesini öneriyor.³ Yani sorun yaşadığında aramak, tedavinin bir parçası.

Ne kadar kullanmak gerekir?

Sık duyacağın bir ölçüt var: gecelerin en az %70'inde, gece başına en az 4 saat. Bu ölçüt 1993'te yayımlanan bir çalışmada "düzenli kullanım" tanımı olarak kullanıldı.⁶ Sonradan pek çok araştırmada ve uygulamada alt sınır olarak yerleşti.

Ama 4 saat bir hedef değil, bir alt sınırdır. 2007'de yapılan bir çalışmada, gece daha uzun kullananların daha büyük oranda normale döndüğü görüldü.⁴ Kısacası, uyuduğun sürenin tamamında kullanmak en iyisidir.

Temizlik ve bakım

Her cihazın ve maskenin kendi talimatı vardır; önce ona uy. Çoğu CPAP parçası, kullanım kılavuzunda anlatıldığı gibi hafif sabun ve suyla temizlenebilir.⁷ Ozon ya da morötesi ışıkla temizlediğini söyleyen cihazlara dikkat et. ABD'nin ilaç ve cihaz kurumu FDA, bu ürünlerin hiçbirine izin vermediğini duyuruyor.⁷ Maskenin ve hortumun ne sıklıkla değişeceğini cihaz sağlayıcına sor.

Türkiye'de cihaz ve SGK

SGK'nın Sağlık Uygulama Tebliği'nde (SUT) bu cihazlar "non-invaziv mekanik ventilasyon cihazları" başlığında geçer. 3.3.6 maddesine göre CPAP, kurumca geri alınmak üzere ve taahhütname karşılığında verilir.⁸ Kurum stokunda cihaz yoksa, onay alınarak hastanın aldığı cihazın bedeli belirli kurallarla karşılanır. Onay alınmadan alınan cihazın bedeli karşılanmaz.⁸

3.3.6.A-1 maddesine göre özetle:⁸

• Cihaz için bir sağlık kurulu raporu gerekir. Raporu, bünyesinde uyku merkezi olan bir hastane düzenler.
• Raporda göğüs hastalıkları, psikiyatri ya da nöroloji uzmanlarından üç hekim yer alır.
• Bir gece boyu tanı testi ve basıncın ayarlandığı titrasyon testi gerekir. Bu iki testin raporları sağlık kurulu raporuna eklenir.
• Raporda tedavi basıncı, cihazın türü ve maske gibi aksesuarlar yazar. Isıtıcılı nemlendirici cihaza dahildir.
• Cihaz yılda 1.200 saatten az kullanılırsa hasta yeniden değerlendirilir. Tedavinin sürüp sürmeyeceğine yeni bir kurul raporuyla karar verilir.

Bu maddede cihazın ya da maskenin ne sıklıkla yenileneceğine dair bir süre bulamadık. Yenileme ve güncel kurallar için hekimine ve SGK il müdürlüğüne sor. Tebliğ sık değişir.

Başka tedavi seçenekleri

CPAP tek yol değildir. Ağız içi aparey (alt çeneyi öne alan, diş hekiminin hazırladığı plak), CPAP'ı kullanamayan ya da başka bir yol tercih eden hastalarda önerilir.⁹ Sadece sırtüstü yatınca artan apnede pozisyon tedavisi işe yarayabilir; ama etkisi CPAP'tan düşüktür.¹⁰ Fazla kilosu olanlarda kilo verme programı önerilir.¹¹ CPAP'ı kullanamayan bazı hastalar için cerrahi değerlendirme de bir seçenektir.¹² Hangisinin sana uyduğunu hekiminle konuş.