Uyku / Uyku testi

Uyku testi gecesi: ne olur, nasıl hazırlanırsın?

Neden istenir?

Hekimin uykuda nefesinin durup durmadığını anlamak istiyor olabilir. Buna uyku apnesi denir. Horlama, tanık olunan nefes durmaları ya da gündüz aşırı uykululuk bu şüpheyi doğurabilir. Anketler ve muayene yol gösterir ama tek başına tanı koydurmaz. Uzman kılavuzu, tanı için bir uyku testi yapılmasını öneriyor.²

Uyku testi başka uyku sorunlarına da bakabilir. Uykuda bacak hareketleri ya da uyku evrelerindeki düzensizlikler bunlara örnektir.¹

Laboratuvarda tam test (polisomnografi)

Polisomnografi, bir gece boyunca birçok vücut sinyalinin birlikte kaydedilmesidir. Genelde akşam saatlerinde merkeze gidersin. Odada senden başka hasta olmaz.¹

Kablolar nereye takılır? Bir teknisyen algılayıcıları bant ya da yapıştırıcıyla takar. Saçlı deriye beyin dalgaları için, göz kenarlarına göz hareketleri için, çeneye kas gerginliği için takılır. Burnun önüne hava akımını izleyen ince bir boru konur. Göğsüne ve karnına nefes hareketlerini izleyen esnek kemerler sarılır. Parmağına oksijeni ölçen bir klips takılır. Kalp ritmi ve bacak hareketleri de kaydedilir.¹ Yapıştırıcıya alerjin varsa teknisyene söyle.

Gece nasıl geçer? Başta gözlerini oynatman, dişlerini sıkman ve bacaklarını kıpırdatman istenir. Böylece algılayıcıların çalıştığı denetlenir. Kablolar yatakta dönmene yetecek uzunluktadır. Işıklar söndükten sonra teknisyen seni yan odadan, düşük ışıkta çalışan bir kamerayla izler. Tuvalete kalkman gerekirse ya da bir kablo düşerse yardım eder. Sabah algılayıcılar çıkarılır ve evine dönersin.¹

Uyuyamazsam ne olur? Bu en sık duyulan kaygıdır. Çoğu kişi laboratuvarda evdeki kadar iyi uyumaz; bu genelde sonucu etkilemez. Neredeyse herkes bir noktada uykuya dalar. Tanı için çoğu zaman tam bir gece uykusu gerekmez.¹ Yeterli kayıt alınamadıysa ne yapılacağına hekimin karar verir.

Bazı merkezler aynı gece içinde tedaviyi de dener. Gecenin ilk yarısında tanı konur, ikinci yarısında maskeyle hava basıncı ayarlanır. Buna bölünmüş gece testi denir.²

Evde test (ev tipi uyku testi)

Ev tipi testte daha az algılayıcı vardır. Genellikle burun önünde bir hava akımı borusu, göğüs ve karın kemerleri ve parmak klipsi kullanılır. Cihazı merkezden alırsın, kendin takarsın ve kendi yatağında uyursun.

Kimlere uygun? Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi (AASM) 2017 kılavuzuna göre, belirtileri orta ya da ağır uyku apnesini düşündüren ve başka ciddi hastalığı olmayan yetişkinlerde ev testi kullanılabilir.²

Kimlere uygun değil? Aynı kılavuz şu durumlarda laboratuvar testini öneriyor: ciddi kalp ya da akciğer hastalığı, kas güçsüzlüğü yapan sinir kas hastalıkları, uykuda yetersiz nefes alma şüphesi, uzun süreli opioid ağrı kesici kullanımı, geçirilmiş inme ve ağır uykusuzluk.² Ev testi temiz çıkar ama şüphe sürerse, laboratuvar testi yapılması önerilir.²

Hazırlık listesi

• O gün günlük düzenini olabildiğince koru ve gündüz uyuma.¹
• Öğleden sonra kahve, çay, kola gibi kafeinli içecek içme.¹³
• Hekimin aksini söylemediyse alkol ve uyku ilacı alma.¹³
• Saçını yıka ve kurut; sprey ya da jöle gibi ürün sürme. Bunlar kaydı bozabilir.¹
• Düzenli kullandığın ilaçların listesini götür. Hangisine devam edeceğini önceden hekimine sor; kendi kendine bırakma.¹
• Rahat bir pijama, diş fırçası ve sabah için temiz kıyafet al. Okuyacak bir şey de iyi gelebilir.¹

Sonuç raporunda neler yazar?

Kaydın puanlanması ve değerlendirilmesi iki haftayı bulabilir.¹ Türkiye'de cihaz raporu için istenen polisomnografi raporunda da aşağıdaki başlıklar aranır.⁸ Sık geçenler şunlardır:

• AHİ (apne hipopne indeksi): Uyunan her saatte nefesin kaç kez durduğunu ya da belirgin azaldığını gösterir. Uzmanlar bu sayıyı şöyle gruplar: 5 ile 15 arası hafif, 15 ile 30 arası orta, 30 ve üstü ağır.⁴
• En düşük oksijen: Gece boyunca kandaki oksijenin indiği en düşük değerdir. Yanında ortalama değer de yazabilir.
• Uyku evreleri: Hafif uyku (N1, N2), derin uyku (N3) ve rüya uykusu (REM) sürelerini gösterir. Toplam uyku süresi ve uykuya dalma süresi de yer alır.
• Yatış pozisyonu: Nefes durmalarının sırtüstü yatarken artıp artmadığını gösterebilir.

Bu sayılar tek başına bir anlam taşımaz. Hekimin bunları belirtilerin ve muayenenle birlikte değerlendirir. Sonucu yorumlamayı hekimine bırak; aklına takılan her şeyi sor.

Türkiye'de nereye başvurulur?

Türk Uyku Tıbbı Derneği, denetlediği uyku bozuklukları merkezlerini akredite eder ve listesini yayımlar.⁶ Bu listeyi il il akredite uyku merkezleri sayfamızda topladık.

Devlet hastanelerinde randevuyu Merkezi Hekim Randevu Sistemi'nden (MHRS) alabilirsin. Bunun için web sitesi, mobil uygulama ya da ALO 182 hattı kullanılır.⁷ Uyku testini genelde seni muayene eden uzman hekim ister. Hangi bölüme ve hangi merkeze gideceğini aile hekimine de danışabilirsin. Gitmeden önce yanına alabileceklerine ve sorabileceklerine göz at.