Bilim
Araştırma özetleri
2021'den bu yana yayımlanan 2.987 makaleyi taradık. Türkiye'den çalışmaların süzülebilir listesi: Türkiye uyku literatürü. Aralarından en çok işe yarayanları, tam metinlerini okuyarak beş dilde özetliyoruz: Türkçe, İngilizce, Fransızca, Azerbaycanca ve Arapça.
Kılavuzlar ve derlemeler
Tek çalışmaların ötesinde, uzman kurulların kanıtı tartarak vardığı öneriler. Tanı, tedavi ve skorlama kararları çoğunlukla bunlara dayanır.
AASM: erişkinde uyku apnesi tanısı (2017)
Ne söylüyor: Uyku apnesi tanısı anketle değil, laboratuvarda ya da evde yapılan uyku testiyle konur. Gündüz uykululuğu olan ve risk işaretleri taşıyan kişide test önerilir. Kime yarar: hekim; hasta için de testin neden gerektiğini anlatır.
Kapur VK, Auckley DH, Chowdhuri S ve ark. Clinical Practice Guideline for Diagnostic Testing for Adult Obstructive Sleep Apnea: An American Academy of Sleep Medicine Clinical Practice Guideline. Journal of Clinical Sleep Medicine. 2017;13(3):479-504. doi:10.5664/jcsm.6506
Uluslararası Uyku Bozuklukları Sınıflaması, ICSD-3-TR (2023)
Ne söylüyor: Uyku apnesi, uykusuzluk ve horlama dahil bütün uyku bozukluklarının tanı ölçütlerini tanımlar. Horlama tek başına hastalık sayılmaz. Kime yarar: hekim.
American Academy of Sleep Medicine. International Classification of Sleep Disorders, Third Edition, Text Revision (ICSD-3-TR). Darien (IL): AASM; 2023.
AASM uyku ve solunum olayları skorlama kılavuzu, sürüm 3 (2023)
Ne söylüyor: Uyku testinde nefes durması, nefesin azalması ve uyku evrelerinin nasıl sayılacağını tek tip kurala bağlar. Kime yarar: hekim ve uyku teknisyeni.
American Academy of Sleep Medicine. The AASM Manual for the Scoring of Sleep and Associated Events: Rules, Terminology and Technical Specifications. Sürüm 3. Darien (IL): AASM; 2023.
AASM: uyku apnesinde pozitif hava yolu basıncı tedavisi (2019)
Ne söylüyor: Gündüz aşırı uykululuğu olan uyku apnesi hastasına hava basıncı cihazı güçlü öneriyle önerilir; ilk haftalarda eğitim ve takip uyumu artırır. Kime yarar: hekim ve hasta.
Patil SP, Ayappa IA, Caples SM ve ark. Treatment of Adult Obstructive Sleep Apnea with Positive Airway Pressure: An American Academy of Sleep Medicine Clinical Practice Guideline. Journal of Clinical Sleep Medicine. 2019;15(2):335-343. doi:10.5664/jcsm.7640
ERS: CPAP dışı uyku apnesi tedavileri (2021)
Ne söylüyor: Ağız içi aparat, pozisyon tedavisi, dil siniri uyarımı ve bariatrik cerrahi gibi seçenekleri kanıt gücüyle değerlendirir. Önerilerin çoğu koşulludur. Kime yarar: hekim; CPAP kullanamayan hasta için de yol gösterir.
Randerath W, Verbraecken J, de Raaff CAL ve ark. European Respiratory Society guideline on non-CPAP therapies for obstructive sleep apnoea. European Respiratory Review. 2021;30(162):210200. doi:10.1183/16000617.0200-2021
ATS: uyku apnesinde kilo yönetimi (2018)
Ne söylüyor: Fazla kilolu uyku apnesi hastasına diyet, hareket ve davranış desteğini birleştiren kapsamlı program güçlü öneriyle önerilir. Kime yarar: hekim ve hasta.
Hudgel DW, Patel SR, Ahasic AM ve ark. The Role of Weight Management in the Treatment of Adult Obstructive Sleep Apnea. An Official American Thoracic Society Clinical Practice Guideline. American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine. 2018;198(6):e70-e87. doi:10.1164/rccm.201807-1326ST
Cochrane: uyku apnesinde pozisyon tedavisi (2019)
Ne söylüyor: Yan yatmayı sağlayan yöntemler nefes olaylarını azaltır, ama CPAP kadar değil. Kanıt düşük ile orta kesinliktedir ve çalışmalar kısa sürelidir. Kime yarar: hasta ve hekim.
Srijithesh PR, Aghoram R, Goel A ve ark. Positional therapy for obstructive sleep apnoea. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2019;2019(5):CD010990. doi:10.1002/14651858.CD010990.pub2
ATS: uyku apnesi, uykululuk ve araç kullanma riski (2013)
Ne söylüyor: Uyku apnesi uyuklayarak araç kullanma riskini artırır. Uykulu sürücüde tanı ve tedavinin geciktirilmemesi önerilir. Kime yarar: hekim ve sürücü hasta.
Strohl KP, Brown DB, Collop N ve ark. An Official American Thoracic Society Clinical Practice Guideline: Sleep Apnea, Sleepiness, and Driving Risk in Noncommercial Drivers. An Update of a 1994 Statement. American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine. 2013;187(11):1259-1266. doi:10.1164/rccm.201304-0726ST
AASM: kronik uykusuzlukta davranışçı ve psikolojik tedaviler (2021)
Ne söylüyor: Kronik uykusuzlukta ilk seçenek bilişsel davranışçı insomni tedavisidir (güçlü öneri). Uyku hijyeni tek başına tedavi olarak yetmez. Kime yarar: hekim ve uykusuzluk çeken kişi.
Edinger JD, Arnedt JT, Bertisch SM ve ark. Behavioral and psychological treatments for chronic insomnia disorder in adults: an American Academy of Sleep Medicine clinical practice guideline. Journal of Clinical Sleep Medicine. 2021;17(2):255-262. doi:10.5664/jcsm.8986
Kanıt düzeyi nasıl okunur?
Her özetin başında çalışmanın türü ve kanıtın ne kadar güçlü olduğu yazar. Dört düzey kullanıyoruz: yüksek ■■■■, orta ■■■□, düşük ■■□□, çok düşük ■□□□. Tek bir çalışma ne kadar iyi olursa olsun "tek çalışma" diye işaretlenir.
Nasıl seçiyoruz?
Uygulamanın her işlevi için hakemli literatürü sistematik olarak tarıyoruz. Özetlenecek çalışmaları konuya katkısına ve kanıt düzeyine göre seçiyor, künyeleri yayıncı kayıtlarıyla doğruluyoruz.