Məzmuna keç
Nəfəs aldıqca ümid edirəm Bülleten (türkcə)

Yuxu / Bələdçi

Yuxu apnoesinin əlamətləri hansılardır?

Müəllif: NefeslySon yenilənmə: 2026-10-30

Yuxu apnoesi yuxu zamanı nəfəsin dəfələrlə dayanması və ya çox səthi olması deməkdir. Bu hallar yuxuda baş verdiyi üçün insan çox vaxt bunu hiss etmir; ilk fərq edən adətən yanında yatan şəxs olur.

Gecə görünə bilən əlamətlər

Sıx və yüksək səsli xoruldama yuxu apnoesinin ən çox rast gəlinən əlamətlərindən biridir. Yanında yatan şəxsin nəfəsinin dayandığını fərq etməsi həkimə müraciət etməyin ən vacib səbəbləri arasındadır. Boğulurmuş kimi bir hisslə oyanmaq da ola bilər. Bəzi insanlarda gecə tərləmə və tualetə dəfələrlə qalxma da müşayiət edə bilər. Xoruldayan hər kəsdə yuxu apnoesi olmur, amma bu əlamətlər bir aradadırsa, diqqət etmək yaxşı olar.

Gündüz hiss olunan əlamətlər

Kifayət qədər yatdığın halda səhər yorğun oyanmaq və gün ərzində həddən artıq yuxulu olmaq vacib əlamətlərdir. Xüsusilə səhərlər baş ağrısı və ağız quruluğu da ola bilər. Unutqanlıq, diqqətin zəifliyi və əsəbilik də müşayiət edə bilər. Gündüz həddən artıq yuxululuq iş və yol qəzalarına səbəb ola biləcəyi üçün ciddi qəbul edilməlidir.

Yuxululuğu ölçməyin bir yolu

Həkimlər gündüz yuxululuğunu qiymətləndirmək üçün Epvort Yuxululuq Şkalasından istifadə edə bilər. Bu şkalada televizora baxmaq və ya tıxacda gözləmək kimi səkkiz gündəlik vəziyyətdə mürgüləmə ehtimalına sıfırdan üçə qədər bal verirsən. Türkiyə Torakal Cəmiyyətinin hesabatına görə, ümumi balın 10 və daha çox olması gündüz həddən artıq yuxululuğa işarə edə bilər. Yenə də yalnız bir sorğu diaqnoz qoymaq üçün kifayət deyil.

Nə vaxt həkimə getmək lazımdır?

Gündüz çox yuxulusansa və buna müntəzəm yüksək səsli xoruldama, yuxuda təngnəfəs olma, boğulma və ya nəfəsin dayanması, yaxud yüksək qan təzyiqi kimi əlamətlərdən ən azı ikisi qoşulursa, riskin daha yüksək ola bilər. Birdən çox təzyiq dərmanı qəbul edirsənsə və ya ürək və damar xəstəliyin varsa, risk yenə də artmış ola bilər. Bu hallarda həkimlə danışmağın yaxşı olar; dəqiq diaqnoz yalnız həkimin təyin etdiyi yuxu testi ilə qoyula bilər.

Mütəxəssislər üçüntəriflər, hədlər, klinik tövsiyələr

Böyüklərdə obstruktiv yuxu apnoesi (OSA) üçün ICSD-3-TR polisomnoqrafiyada (PSQ) və ya evdə yuxu apnoesi testində (HSAT) saatda ən azı 5 üstünlüklə obstruktiv tənəffüs hadisəsi ilə birlikdə əlamətlər və ya əlaqəli bir xəstəlik (yuxululuq, dincəltməyən yuxu, başqasının gördüyü apnoe və ya boğulma, hipertoniya, qulaqcıqların fibrilyasiyası və ya 2-ci tip diabet kimi) tələb edir; saatda 15 və daha çox hadisədə əlamət şərti yoxdur.1 AASM qiymətləndirmə təlimatının tövsiyə olunan qaydasına görə hipopnoe ən azı 10 saniyə davam edən, axının ən azı 30% azalması ilə birlikdə 3% desaturasiya və ya oyanma kimi təyin olunur.2

AASM diaqnostika tövsiyəsində iki güclü tövsiyə var:3

  • Klinik vasitələr, sorğu vərəqələri və proqnoz alqoritmləri PSQ və ya HSAT olmadan diaqnoz üçün istifadə edilməməlidir.
  • Həddən artıq gündüz yuxululuğu ilə birlikdə mütəmadi bərk xoruldama, başqasının gördüyü apnoe və ya hava udma, diaqnozu qoyulmuş hipertoniya əlamətlərindən ən azı ikisi varsa, orta və ağır OSA riski yüksəkdir; ağırlaşmamış xəstədə PSQ və ya texniki cəhətdən kifayət edən HSAT aparılır.

Ədəbiyyata əsaslanan bir modelə görə 30 ilə 69 yaş arası 936 milyon (95% EA 903 ilə 970 milyon) böyükdə yüngül və ya daha ağır OSA, 425 milyonda (399 ilə 450 milyon) isə orta və ya ağır OSA var.4 Bu təxmin 16 ölkədən 17 tədqiqatın ekstrapolyasiyasıdır; ölkə məlumatı olmayan regionlarda qeyri müəyyənlik genişdir.

  1. American Academy of Sleep Medicine. International Classification of Sleep Disorders, Third Edition, Text Revision (ICSD-3-TR). Darien (IL): AASM; 2023. aasm.org/clinical-resources/international-classification-sleep-disorders
  2. American Academy of Sleep Medicine. The AASM Manual for the Scoring of Sleep and Associated Events: Rules, Terminology and Technical Specifications. Version 3. Darien (IL): AASM; 2023. aasm.org/clinical-resources/scoring-manual
  3. Kapur VK, Auckley DH, Chowdhuri S et al. Clinical Practice Guideline for Diagnostic Testing for Adult Obstructive Sleep Apnea: An American Academy of Sleep Medicine Clinical Practice Guideline. Journal of Clinical Sleep Medicine. 2017;13(3):479-504. doi:10.5664/jcsm.6506
  4. Benjafield AV, Ayas NT, Eastwood PR et al. Estimation of the global prevalence and burden of obstructive sleep apnoea: a literature-based analysis. The Lancet Respiratory Medicine. 2019;7(8):687-698. doi:10.1016/S2213-2600(19)30198-5

Mənbələr

  1. Türkiyə Torakal Cəmiyyəti. Obstruktiv Yuxu Apnoesi Sindromunun Diaqnostikası və Müalicəsi üzrə Konsensus Hesabatı. Turkish Thoracic Journal, 2012;13(Əlavə 1).
  2. Başkent Universiteti Adana Xəstəxanası. Obstruktiv Yuxu Apnoesi Sindromu: pasiyentlər üçün məlumat vərəqəsi (türk dilində). Tarixsiz.
  3. Amerika Yuxu Təbabəti Akademiyası (American Academy of Sleep Medicine). A Patient's Guide to Understanding Diagnostic Testing for Obstructive Sleep Apnea in Adults. 2019.

Bəyan: bu yazının sponsoru yoxdur.